De provincie Limburg gebruikt cookies om jouw surfervaring op deze website gemakkelijker te maken.

Strict noodzakelijke cookies
Deze cookies zijn strikt noodzakelijk om over de site te avigeren, of om te voorzien in door u aangevraagde faciliteiten.
Functionaliteitscookies
Deze cookies verbeteren van de functionaliteit van de website door het opslaan van uw voorkeuren.
Prestatiecookies
Deze cookies helpen om de prestaties van de website te verbeteren, waardoor een betere gebruikerservaring ontstaat.
Online surfgedrag gebaseerde reclame cookies
Deze cookies worden gebruikt om op de gebruiker toegesneden reclame en andere informatie te tonen.
Meer weten...

Groen maakt gezond. Boeiende Contactdag Netwerk Educatie lokt meer dan 270 leerkrachten en mensen uit hoger onderwijs, natuur- en zorgsector

Gedeputeerde van Milieu en Natuur Ludwig Vandenhove: “Ons buikgevoel bevestigt dat vertoeven in de natuur goed doet. Onderzoek levert het bewijs. Zo werkt natuur beter dan antidepressiva voor de behandeling van depressie. Op 1 december organiseerde het Netwerk Educatie van het Provinciaal Natuurcentrum de tweejaarlijkse contactdag. Mensen uit de onderwijs-, natuur- en zorgsector werden ondergedompeld in een boeiend programma rond natuur en gezondheid.”

Groen maakt gezond

We brengen de dag door op kantoor en zakken ’s avonds moe onderuit voor de televisie. Zelfs onze kinderen brengen meer tijd door op hun iPad dan in de tuin. Zo’n gebrek aan contact met natuur kan leiden tot fysieke en psychologische klachten zoals verminderde ontwikkeling van zintuigen, aandachtstoornissen, obesitas, gevoelens van angst en depressie, ….

Wat zijn de gezondheidsvoordelen van groen:

  • groen bevordert de gezondheid in het algemeen
  • groen nodigt uit tot bewegen
  • groen heeft een positieve invloed op de luchtkwaliteit
  • groen maakt dagen van strenge vorst of hittegolven draaglijker
  • groen dient als geluidsdemper
  • groen bevordert de sociale contacten
  • ...

Boeiend programma met leuke sprekers

Deelnemers beleefden de ideale dag om zich te verdiepen in natuur- en milieueducatie voor duurzame ontwikkeling en citizen science. Gedragsecoloog professor Hans Van Dyck opende de contactdag met een boeiende lezing over het verband tussen biodiversiteit en gezondheid en het gegeven dat er dringend iets gedaan moet worden aan het steeds minderende natuurcontact bij jongeren. Johan Lemmens, docent PXL-Healthcare vertelde alles over natuur als therapie. Michelle Plusquin, professor en Silvie Daniëls, Doctor-assistent aan UHasselt, Centrum voor Milieukunde lichtten een tip van de sluier van een recent onderzoek over de impact van de natuur op werkgerelateerde stress. Natuurpunt had het over de meerwaarde van ecologische zorgtuinen en prikkelpaden. Psycholoog Kristel Franssen nam deelnemers mee op een interactieve wandeling “Welzijn van leerkrachten in de school”

Hot topic tijdens deze contactdag: vergroening schooldomeinen

Kinderen en jongeren die dagelijks in contact komen met de natuur, ontwikkelen een zorgzame houding t.a.v. natuur en bij uitbreiding milieu en het klimaat. Het schooldomein biedt hiervoor een grote opportuniteit, want daar brengen ze een groot deel van hun leven door. Een groener schooldomein is bovendien positief voor de gezondheid van de kinderen. Niet alleen wordt de luchtkwaliteit beter, natuur zorgt ook voor meer schaduw en dus verkoeling op warme dagen en brengt een aangenamere sfeer. Kinderen op een groenere speelplaats maken minder ruzie. Specifiek voor scholen heeft vergroening nog een enorme troef: leernatuur. Wat je buiten leert, komt beter binnen. Door buiten les te geven, ben je frisser, aandachtiger, geconcentreerder. Sinds februari 2018 kunnen Limburgse scholen beroep doen op subsidies voor vergroeningsprojecten van schooldomeinen. Een groener schooldomein, allemaal goed en wel. Maar hoe begin je er aan? Hoe verloopt het proces? Hoe breng je ieders wensen in kaart? Welke stappen gaan vlot en wat gaat er minder vlot? De contactdag bood een ruim aanbod rond het "hot topic" schoolvergroening.


Bijlage – Programma Contactdag

11.15 u. Lezing "Gezondheid door een biodiverse bril: wat doet natuurcontact?"

Hans Van Dyck, professor gedragsecologie, UCL Earth & Life Institute
Dat een portie natuur een mens deugd kan doen, wisten we al langer. Maar de jongste jaren wordt het verband tussen biodiversiteit en gezondheid vaker wetenschappelijk gefileerd. Dat leidt tot boeiende inzichten over fysieke en mentale gezondheid. Tegelijk neemt de frequentie van natuurcontact bij jongeren fors af. Professor gedragsecologie Hans Van Dyck (Earth & Life Institute, UCL) zal gebiologeerd vertellen over dit actueel thema en hij verkent wat het betekent voor educatie.

12.15 u. Opening Netwerkmarkt

Contactdag Educatie

13.30 u. – Deel 1  – Lezingen en (interactieve) werksessies

1. Infosessie "Vergroening speelplaatsen – hoe ga je aan de slag?"

Johan Lambrix, Provinciaal Natuurcentrum
Door dagdagelijks in contact te komen met waardevolle natuur krijgen kinderen en jongeren de kans om een zorgzame houding t.a.v. natuur te ontwikkelen. Op alle schooldomeinen in Limburg ligt er daarom een niet te overschatten opportuniteit, want daar brengen kinderen en jongeren een groot deel van hun leven door. Ook voor de biodiversiteit is schoolvergroening een goede zaak. In Vlaanderen is de natuur sterk versnipperd door een dicht wegennetwerk. Natuurrijke scholen kunnen groene stapstenen zijn voor vogels, vlinders, bijen, kleine zoogdieren, enz. Daar vinden ze voedsel of een schuilplaats onderweg tussen de grotere natuurgebieden. Op een groene speelplaats kun je trouwens heel divers spelen en komt pesten minder voor. Kinderen worden motorisch sterker, sociaal vaardiger, meer risicocompetent en meer zelfsturend. Jongeren zijn rustiger, socialer en voelen zich beter. Bovendien biedt "buiten leren" (outdoor education) een enorme troef voor scholen. Wat je buiten leert, komt beter binnen. In deze sessie gaan we dieper in op (het provinciale subsidiereglement) vergroening van schooldomeinen in functie van biodiversiteit en leernatuur.

2. Interactieve wandeling "Gezondheidswandelingen – Natuurgidsen worden ook ambassadeur van gezondheid"

Miet Dreezen, Natuurgids
Een wandeling in de natuur is goed voor je gezondheid. Dat weet iedereen. Maar hoe komt dat eigenlijk? In deze wandeling vertelt de gids je precies hoe het komt dat o.a. de geur van een bos, het fluiten van de vogeltjes of het zien van een prachtig landschap goed zijn voor je lichaam en je geest!
Meer bewust de natuur in om je eigen gezondheid te verbeteren en die van de kinderen. Door diverse activiteiten buiten te doen kun je dit aan den lijve ondervinden en er nadien zelf mee aan de slag gaan met je klas of tijdens je gidsbeurt.

3. Interactieve wandeling "Welzijn van leerkrachten in de school"

Kristel Franssen, psycholoog
De job van een leerkracht wordt vaak onderschat. Het takenpakket is veel ruimer dan lesgeven alleen, en ook in de klas is elke leerling een uniek exemplaar dat specifieke aandacht vraagt. Kristel Franssen, van opleiding maatschappelijk assistent en psycholoog, is onder andere coach, procesbegeleider en groepstherapeut. Tijdens een wandeling van 45 minuten laat zij je kennismaken met het effect van wandelen in de natuur op de mentale gezondheid. Tijdens deze wandeling worden tips meegegeven ter preventie van burn-out.

4. Interactieve lezing "Natuur als therapie – algemeen"

Johan Lemmens, PXL-Healthcare
Niet alleen de bossen, maar ook tuinen en groen in het algemeen hebben therapeutische krachten. Johan Lemmens, docent ergotherapie aan de PXL-Healthcare, betrekt al meer dan drie jaar studenten en collega-docenten in projecten waarbij tuin/natuur gebruikt wordt als therapeutisch medium. Hij werkt hiervoor samen met Terra-Therapeutica. Tijdens de lezing zoomt hij in op de meerwaarde van natuur in therapieën, zowel in gevangenissen, woonzorgcentra, psychiatrische instellingen,… als recent ook in zorgboerderijen en in de kinderpsychiatrie.

5. Interactieve werksessie "Snuisteren of hoekenwerk in het bos" (Kleuteronderwijs)

Ingrid Coenen, Provinciaal Natuurcentrum en Gertie Bergmans, kleuterleidster en bosjuf
"Op stap met de bosjuf" of "Snuisteren in het groen", je moet niet kiezen want het kan allebei!
Ik wil wel wat meer naar buiten gaan met mijn klas, maar ik weet niet goed hoe. Heb ik nu een bos nodig of kan het ook tussen de struiken op je schoolterrein? Hoeveel voorbereiding moet ik er zelf in steken? Hoe kan ik mijn leerplan combineren met een half uurtje buiten zijn met de kleuters? Wat vertel ik de ouders over onze buitenactiviteiten? Hoe zorg ik ervoor dat zowel mijn trage stappers als mijn hevige kadetten samen een leuke buitenactiviteit beleven? Wat moet ik in mijn agenda schrijven? Wat winnen zowel de kleuters als ikzelf met samen naar buiten te trekken? Wanneer en hoe dikwijls plan ik mijn buitenactiviteit? Hoe zorg ik ervoor dat alles veilig gebeurt buiten?
Op deze vragen en veel meer, zoeken "Bosjuf" Gertie Bergmans en "Snuisterende juf" Ingrid Coenen samen met jullie een antwoord. Wij trekken naar buiten en tonen met concrete activiteiten wat je buiten kunt doen op een laagdrempelige manier.

6. Interactieve lezing "Waarom wij natuur nodig hebben"

Thea Jetten, IVN Nederland
Groen is gezond! Tijdens deze presentatie gaat Thea Jetten in op onderzoeken die de positieve invloed van natuur op de gezondheid onderstrepen. Vooral bij kinderen: spelen in de natuur draagt bij aan hun ontwikkeling. Het maakt ze creatiever, slimmer én fitter. Helaas is de afstand tussen mens en natuur, vooral door verstedelijking, nog nooit zo groot geweest als nu.
Thea Jetten zoomt in op natuur als gezonde leefruimte, natuur als ontspanningsruimte, natuur als bewegingsruimte, natuur en gezondheid en waarom wij natuur nodig hebben.

7. Interactieve lezing "Onderzoek wijst uit"

Hans Keune, Universiteit Antwerpen, Belgian Biodiversity Platform, INBO
Meer en betere natuur is niet alleen goed voor de (bedreigde) fauna en flora, maar kan ook bijdragen aan onze gezondheid. Zeker in het volgebouwde Vlaanderen dat kreunt onder tal van problemen zoals vervuiling en gezondheidsproblemen (stress, allergie, astma, hart- en vaatziekten, …). Met enkel technische of farmacologische oplossingen maken we de wereld niet gezonder. Natuurgebaseerde oplossingen zijn complementair. Meer groen kan ook bijdragen tot een gezondere levensstijl én leefomgeving.
Recent werkte Hans Keune vanuit zijn functie mee aan de bevraging over natuur en gezondheid, een initiatief van de Universiteit Antwerpen en INBO (Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek) in samenwerking met o.a. Natuurpunt en CM. 13.000 Vlamingen deden hieraan mee. In deze sessie belicht hij uitdagingen voor wetenschappelijk onderzoek en geeft hij een overzicht van verschillende onderzoeksactiviteiten over de relatie natuur en gezondheid in België. Hans Keune werkt bij het Belgisch Biodiversiteitsplatform, het Instituut voor Natuur en Bosonderzoek (INBO) en de Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen van de Universiteit Antwerpen. Hans is ook de coördinator van de leerstoel "Zorg en Natuurlijke Leefomgeving" die zich vooral richt tot actoren die het thema van interactie tussen gezondheid en natuur kunnen opnemen en verder uitwerken.

14.30 u. – Deel 2  – Lezingen en (interactieve) werksessies

1. Interactieve lezing "Vergroening speelplaatsen: mooie voorbeelden uit kleuter en lager onderwijs aan het woord"

Een groener schooldomein, allemaal goed en wel maar hoe begin je eraan? Hoe verloopt het proces? Hoe breng je ieders wensen in kaart? Welke stappen gaan er vlot en wat gaat er minder vlot? Laat je inspireren door scholen die al verder staan in het proces en die het relaas van hun bevindingen en resultaten met jullie komen delen.
Enkele (ver)groen(d)e Limburgse scholen komen zelf vertellen over hun ervaringen, hun sterktes en uitdagingen: 

  • Domino Genenbos (Lummen): laureaat Pimp je speelplaats 2018, die nu de 2de fase ingaat van de natuurlijke herinrichting van de speelweide vanuit een "droomproject" 
  • Methodeschool Ondersteboven (Leopoldsburg): laureaat Pimp je speelplaats 2018 met speelbosje, die inzet op participatie en buiten lesgeven. Er komt o.a. een poel.

2. Interactieve lezing "Vergroening speelplaatsen: mooie voorbeelden uit secundair onderwijs aan het woord" + Interactieve werksessie "Buitenstebinnen - Leren in en met de natuur in de schoolomgeving"

Hilde Boiten, Provinciaal Natuurcentrum
Een groener schooldomein, allemaal goed en wel maar hoe begin je er aan? Hoe verloopt het proces? Hoe breng je ieders wensen in kaart? Welke stappen gaan er vlot en wat gaat er minder vlot? Laat je inspireren door scholen die al verder staan in het proces en die het relaas van hun bevindingen en resultaten met jullie komen delen.
Enkele (ver)groen(d)e Limburgse scholen komen zelf vertellen over hun ervaringen, hun sterktes en uitdagingen: 

  • Atheneum Leopoldsburg: de eerste secundaire school die op 25 oktober j.l. de nieuwe Limburgse vergroeningssubsidie in de wacht sleepte 
  • Sint-Aloysius Zepperen (Sint-Truiden): een groene school (o.a. poel met vlonder, bos, kloostergracht) die inzet op leerlingparticipatie (bv. met GIP’s) en buiten lesgeven.

In de workshop "Buitenstebinnen - Leren in en met de natuur in de schoolomgeving" willen we leerkrachten laten ervaren dat leren in en met de natuur haalbaar is en een meerwaarde heeft voor leerling én leerkracht. Na een korte intro gaan we op pad en maken we samen van een klassieke handboekles een les in en met de natuur. Wij geven inspiratie en rekenen op de creatieve inbreng van de deelnemers.

3. Interactieve lezing "Natuur als therapie – Ecologische zorgtuinen en activerende natuur"

Joke Flour, Natuurpunt CVN
Natuurpunt CVN toont met twee woon- en zorgprojecten hoe je voor en met bewoners aan natuur- en milieueducatie kunt doen. Dit wordt gerealiseerd via het inrichten van een natuureducatieve tuin. Verschillende partners worden samengebracht rond de natuureducatieve tuinen: bewoners, bezoekers, omwonenden, leerlingen van scholen, vrijwilligers van natuurverenigingen,… Zowel het ontwerp als de uiteindelijke realisatie van de tuin en de activiteiten die in de tuin worden ingericht krijgen gezamenlijk vorm. De bewoners worden door de samenwerking met vrijwilligers en leerlingen gestimuleerd om actief te zijn in de natuurtuin. Daarnaast genieten ze duidelijk van de kwaliteitsvolle natuur die is gecreëerd.
We onderzoeken in deze workshop wat de kracht is van deze projecten en welke moeilijkheden er zijn. Wat is het DNA van enkele projecten rond natuur & gezondheid, dat kan meegenomen worden naar andere projecten? We bekijken samen enkele gerealiseerde projecten en het belang ervan voor bewoners en bezoekers op het vlak van "wel-zijn".

4. Interactieve lezing "Moestuinateliers en voedselbossen"

Wim Cornelis, Velt
Wim Cornelis (Velt / www.indebuitenlucht.be) vertelt je over het hoe en waarom van een ecologische tuin. In deze zeer praktijkgerichte workshop komen volgende onderwerpen uitgebreid aan bod.
Het belang van een ecologische tuininrichting voor meer biodiversiteit.

  • Hoe begin ik met de aanleg van een ecologische siertuin, gazon, moestuin of een voedselbos? 
  • Wat doe ik met verhardingen van oprit en tuinpaden? 
  • Hoe start ik met een ecologische moestuin? 
  • Zijn begrippen zoals wisselteelt, vanggewassen, bodemleven, grelinette en mulchen jou (nog) niet bekend, dan is deze workshop zeker iets voor jou!

5. Interactieve werksessie "Buitenstebinnen - Leren in en met de natuur in de schoolomgeving" 

Ingrid Coenen en Karel Coenen, Provinciaal Natuurcentrum
In deze workshop willen we leerkrachten laten ervaren dat leren in en met de natuur haalbaar is en een meerwaarde heeft voor leerling én leerkracht. Na een korte intro gaan we op pad en maken we samen van een klassieke handboekles een les in en met de natuur. Wij geven inspiratie en rekenen op de creatieve inbreng van de deelnemers.
Geef je voorkeur door voor KO of LO. Buiten gaan jullie in twee groepen aan de slag.
NB: De sessie voor SO, met Hilde Boiten, wordt samengevoegd met sessie 2 "Vergroening speelplaatsen: mooie voorbeelden uit secundair onderwijs aan het woord".

6. Interactieve lezing "Prikkelende natuur: diversiteit in de samenleving integreren in natuur- en milieueducatie" 

Erna Aerts, Natuurpunt
De diversiteit in de samenleving is erg groot. En toch vinden heel wat mensen niet de weg naar natuur of is de natuur voor hen minder toegankelijk. Ze ervaren drempels omwille van een handicap of omwille van hun andere culturele achtergrond of sociaal-economische kwetsbaarheid. Nochtans is het algemeen duidelijk hoe belangrijk natuur is voor ons welzijn. Hoe kunnen we aanpassingen doen in de natuur of een leerpad uitbouwen? Hoe zetten we nieuwe vormingen op voor gidsen om een begeleiding zo aan te pakken dat meer mensen toegang hebben tot een wandeling? Het Prikkelpad in Beringen en het project Bonvenon "cultuur & natuur = avontuur" gebruiken we als voorbeelden.

7. Interactieve lezing "Natuurgebaseerde oplossingen voor werkgerelateerde stressaandoeningen: resultaten onderzoek"

Michelle Plusquin en Silvie Daniels, Universiteit Hasselt Centrum voor Milieukunde
Het Centrum voor Milieukunde (CMK) van de UHasselt heeft een project uitgewerkt waarbij natuur wordt ingezet voor de mentale gezondheid van werknemers. Om deze stelling wetenschappelijk te onderbouwen werd een onderzoek verricht bij een groep van werknemers van de provincie Limburg. De UHasselt stelt de resultaten voor uit het onderzoek naar de effecten van natuur voor de reductie van stress bij werknemers. Michelle Plusquin is docent aan het Centrum voor Milieukunde en verrichtte eerder al onderzoek naar de impact van milieu op gezondheid. Silvie Daniels werkt als dokter-assistent eveneens voor het CMK en analyseert het economische effect van natuur en ecosysteemdiensten voor menselijk welzijn.

Inspiratiedag Citizen Science

14.30 u. – Citizen Science – Inspirerende sessies

1. Stille Waters Doorgronden (geen max.)

Katrien Hendrickx, Provinciaal Natuurcentrum
Het Provinciaal Natuurcentrum startte een eerste pilootproject Stille Waters Doorgronden binnen haar netwerk Citizen Science. In dit project werken leerlingen, onderzoekers en het brede publiek samen om de kwaliteit van stilstaande waterelementen in Limburg in kaart te brengen. Voor de verschillende doelgroepen onderwijs, het brede publiek (laagdrempelig) en opgeleide vrijwilligers is een programma op maat uitgewerkt. De coördinator van dit project stelt de resultaten voor, vertelt hoe deelnemers in de toekomst bijdragen aan de realisatie van natuurverbindingen en geeft tips voor het opstarten van een Citizen Science project.
Katrien Hendrickx werkt bij het Provinciaal Natuurcentrum als bioloog en coördinator van het netwerk Citizen Science in Limburg.

2. Vlinder (VLaanderen IN DE weeR) onderzoekt het lokale klimaat (geen max.)

Steven Caluwaerts, Universiteit Gent Eind vorig jaar lanceerde Vlaams minister van Wetenschap Philippe Muyters een oproep voor Citizen Science-projecten. Na evaluatie kregen 7 van de 50 ingediende projecten groen licht. Dr. Steven Caluwaerts, vakgroep Fysica en Sterrenkunde van de UGent stelt het Vlinderproject voor dat het lokale weer zal bestuderen in Vlaamse stadscentra, bossen, industriegebieden, villawijken, heidegebied, ... Leerlingen van 50 secundaire scholen verspreid over Vlaanderen en Brussel zullen elk twee weerstations bouwen die gebruikmaken van o.a. de nieuwste Internet Of Things technologie. Het project betrekt leerlingen, leerkrachten en ouders bij het volledige onderzoeksproces. Ze verzamelen niet alleen meteorologische data, ze analyseren ook de gegevens en stellen de resultaten voor op het slotevent. Wees er snel bij met je klas.
Dr. Steven Caluwaerts is onderzoeker aan de vakgroep Fysica en Sterrenkunde van de universiteit Gent. Hij is niet aan zijn proefstuk toe wat betreft Citizen Science-projecten rond lokaal klimaat.

Meer info

www.provinciaalnatuurcentrum.be/groenmaaktgezond